I have always envied singers (the songwriter kind, specifically) for the lives they lead. Writing is such a solitary craft. I know, nothing compares to the highs one reaches in solitude, but we almost never experience the instant satisfaction of seeing your audience’s reaction there and then. It does happen in poetry readings sometimes, but 100,000 listeners watching you and cheering for you? Never. I read somewhere that it happened to Neruda in Chile and Brazil; but that was in the 70s, the same period here in the Philippines when the Balagtasan was still a popular form of public entertainment.
I am actually a bigger fan of music than of literature. True, literature masturbates my intellect better; but music hits my gut stronger and cuts my heart deeper. This is why this list of my top singers of all time is ultra-difficult to make. This is not a list of my favorite music artists (for that would definitely include John Lennon and Bob Marley), but of the best male singing voices I have ever heard. The prerequisite is that I must like their music. Most of the singers listed here are songwriters themselves, which is also my usual prerequisite for liking an artist. I will name them in typical countdown manner, along with the song in which I believe their vocal prowess is in full display. (Side note: I will make a separate post soon on my Top 10 Female singing voices, as well as another list on my Top 10 Pinoy singing voices.)
I will name several honorable mentions: Freddie Mercury, Tony Hadley, Mick Jagger, Marvin Gaye, Ron Sexsmith, Elton John and Seal.Here goes my Top 10:
10. Eddie Vedder
So who has the ultimate rocker voice? Offhand, I can give you Anthony Kiedis, or Thom Yorke, or Chris Cornell, or even Kurt Cobain and the legendary Jim Morrison. But even though I like those singers more, I really think the ultimate rocker voice belongs to Eddie Vedder. Booming and commanding, his voice has been my benchmark for rockers since I first listened to Pearl Jam’s Ten back in senior high school. My proof? Just listen to Alive (from Ten, of course), where his vocal capability is in full use. Sino ngayon ang tunay na raker? Eddie Vedderrr!
9. Sting
His is not your typical singer’s voice with the full range of vocal calisthenics, but he just sings with what I call Style with a capital S. I will not write much about how good his music is, as it will just make me feel bad he is not ranked higher on my voice list. Let me just tell you about how his voice works: it pierces straight through the heart, and one is left amazed at how he can just so easily deliver those powerful poetic lines in perfect musical fashion. The most difficult part for me about Sting is naming which is my favorite album, as I am equally torn among The Dream of the Blue Turtles, Nothing Like the Sun, The Soul Cages and Ten Summoners’ Tales. Wala pang The Police diyan ha! It even gets more difficult trying to name my favorite song: Fortress Around Your Heart, If You Love Somebody Set Them Free, Lazarus Heart, Fragile, They Dance Alone, Be Still My Beating Heart, Moon Over Bourbon Street, Englishman in New York, Why Should I Cry For You, If I Ever Lose My Faith, The Hounds of Winter, Valparaiso? Shit, that alone would require a separate list! It’s easier for me to name his best vocal showcase, and it can be heard on his classic hit with The Police: Roxanne. It is especially difficult to sing; ask George Michael, or anyone who has tried to sing it on videoke.
8. Dave Matthews
I could be rating this guy too high, but what the heck. I’m just so into his voice I could listen to even his crappiest songs (those from their recent albums) all day. Anyway, he can be forgiven for having “lost his touch” (still a highly debatable topic), if only for that Magnum Opus of an album called Under the Table and Dreaming, as well as the equally-good Crash. His voice has all the strength and raspiness I look for in a band lead, and the piercing/emotional/longing/sexy/hungry tone of a broken man. Some of my favorites include Ants Marching, Jimi Thing and Cry Freedom; but his vocal showcase is this great song called #41. And that’s notwithstanding the fact that the song has a deep, deep personal significance to me. I will have to stop here.
7. Michael Jackson
I keep on forgetting how good Michael Jackson’s voice is (or was), especially when I see that whiter-than-white face on TV. We always have to remind ourselves of the Michael who was black, who was Bad, and who was the phenomenal kid fronting Jackson 5. The kid who sang about the dog Ben. That kid is my number 7 on this list. Just listening to Happy and Got to be There gives me goosebumps. Lampaso ang lahat ng batang narinig ko, including Charice Pempengco, Makisig Morales, or even the unforgettable Banig Roberto. And did I mention his best vocal display? People Make the World Go Round. Listen to it. NOW.
6. Morrissey
When I first heard The More You Ignore Me, The Closer I Get as an eager teenager back in the early 90s, I couldn’t quite place Morrissey’s music in my limited and promdi knowledge of the genres. All I cared for then was the familiar sound of the Seattle grunge bands. I would soon learn that this Brit did 80s rock with the seminal group The Smiths. One thing was clear, though: he possessed a voice that’s not easy to forget. He has this New Wavish voice with the unmistakable boldness of a rocker’s. Listen to Suedehead, for example. Over the years, his voice just got better and better and his music darker and darker. What stayed the same was the fantastic cynicism and irony of his lyrics. Perhaps my favorite Morrissey album is You Are the Quarry, simply because it sounds older (and wiser) than all of his other albums. Now I have the words to describe Morrissey’s voice: it is snobbish, mayabang, masungit. Says a lot about his sexuality, if I must say. Or better yet: his voice is such a bully. Listen to The World is Full of Crashing Bores, and you will understand what I mean.
5. Stevie Wonder
Huwag na tayong magbulag-bulagan pa, wonderful talaga ang boses ni Stevie Wonder! I am a big, big Stevie fan. I first came to like him for the popular songs (read: di ko na gusto ngayon) I regularly heard growing up in the early 80s—I Just Called to Say I Love You, Ebony and Ivory, Part-time Lover. It progressed exponentially in high school when I began to appreciate the romantic depth of Lately and Overjoyed, and came full circle in college when I began really listening to his older (and best) albums from the 70s: Innervisions and Songs in the Key of Life. Take All in Love is Fair and Love’s in Need of Love Today for example, which are some of the best songs ever written. But Stevie’s best recorded voice is in the song Ribbon in the Sky; and in the one he wrote for Francis Ford Coppola’s The Outsiders, Stay Gold. Ginto talaga, makikita nyo.
4. George Michael
The fact that I have a video of his featured in this blog says a lot about how much I love the man. Who doesn’t? Women fell in love with him as the tight-jeaned member of Wham; men fell in love with him in his videos for Fast Love and As; even Paula Abdul cried genuine tears watching him sing at the Idol finale. He with The pure, scintillating voice. This man breathes music, and has the all the trademark characteristics of a gifted artist (including, of course, the regular involvement in scandals). My favorite GM album (and one of my favorites of all time) is Older, which contains the maddeningly-beautiful Jesus to A Child—a song he wrote after the death of his Brazilian lover. But as for his best vocal display, I will have to point you again to Praying for Time, MTV Unplugged version. You may opt to watch the video, if you want to get into an emotional high.
3. Bono
Who has the ultimate rocker voice? Did I say Eddie Vedder? So who has the best (as in DA Best) rocker voice? Naman, eh di si Bono! Upon hearing The Joshua Tree for the first time from a friend’s kuya’s cassette tape back in Grade 6, I was hooked. For life. The music did it for me, of course. It defined what rock meant for me, and would later serve as my benchmark for rock albums. It still is my benchmark to this day. But one must not forget that the other defining factor of U2’s music is that big voice behind all those big songs. If God had a singing voice, it must sound like Bono’s. I expect nothing less. For if there was a God, he must have gravitas, that virtue that makes people listen to you. And that’s what Bono exactly has, a gravitas that makes people think: I must listen to him, he must be saying something. So go listen to Sunday Bloody Sunday and Please, or my favorite Who’s Gonna Ride Your Wild Horses. He surely is saying something.
2. Elvis Costello
Thank God for Jasper’s sophisticated CD collection, otherwise I would not have been directly exposed to perhaps the most gifted musician ever. Beyond knowing his name, the song I Want You, and a previous brief encounter with his album Brutal Youth, I did not know much about Costello’s music prior to 1998. I cannot claim to be a Costello authority, but this much I can say about his music: you can never predict where he is taking you, yet you can be assured he will take you to a place you’ve never been to. He always does, and it always is a rapturous experience. And his voice? Ahh, tanginang boses yan! He has all of Dave Matthews’s broken-manness, all of George Michael’s scintillating-ness, and Bono’s God-ness—all rolled into one! And that unique rasp in his voice that grates and scrapes through your gut has the power to drive you nuts and drive you to laughter and tears all in one go. I have one final word to describe his voice: PRIMAL. Listen to his longing sound in Alison, or hear him lament in All This Useless Beauty. Or listen to him at his very best, wailing in This House is Empty Now, or screaming in God Give Me Strength (both from his collaboration with Bacharach, Painted From Memory a.k.a. the best album of the last 10 years). If there’s one voice I wish I could steal, it is certainly Costello’s. The better Elvis.
1. Nat King Cole
Much of my musical orientation is founded on Nat King Cole. I literally grew up listening to him, as he was my late dad’s favorite singer. When I think of childhood, I think of his songs playing from our old “stereo” while my cousins and I play syato or taguan or holen in the yard all day. Then all the fun ends as soon as the music stops, as Nat’s voice would be replaced by my dad’s—calling me over to help him do things, from picking out his grey hair to repairing an old radio set to installing electrical implements. My dad had a solid singing voice, and it is what I miss most about him. When I miss my dad, I listen to Nat King Cole and his soothing voice. This is as personal as it can get, so I must restrain myself. Suffice it to say that for me, Nat King Cole is the best. His voice is best immortalized in my 4 favorite Nat songs: On The Street Where You Live, Nature Boy, Autumn Leaves, and The Very Thought of You.
I had planned to end on a lighter note, but the last item on Nat King Cole has inevitably driven me to a state of melancholy. Forgive me, but I am just such an emotional scumbag. So I will try to enjoy this state while it lasts, and I will now turn to listening to Nat King Cole to lull myself to sleep. It’s Monday 4 AM, just about the perfect time to set my focus back on a few important things needing my full attention.But for now, it’s all about Nat King Cole. I am home.
Kabisado ng lahat ng mga kaibigan, naging kaopisina, at naka-gimikan ko ang hilig ko sa videoke. Kung may botohan siguro ng Pinaka-Adik o Pinaka-Talamak sa Videoke sa buong bansa, automatic na ang nomination ko. Nasubukan ko nang mag-videoke sa lahat ng klase ng videokehan—sa mga sosyal na KTV Bar sa Makati, sa isang eskinita ng Payatas, sa isang madilim na kalye ng Zamboanga, sa palengke ng Tacloban, sa mga club at beerhouse sa Davao, sa slaughter house ng Baguio, sa Mount Data Hotel sa gitna ng Cordillera, sa isang liblib na resort sa loob ng liblib na subdivision sa Koronadal, at kung saan-saan pa.Nakakanta na ako sa iba't ibang uri ng set-up—may exclusive function rooms, may communal area kung saan umiikot ang mic at tigatlong kanta lang per table, may stage set-up kung saan pinapanood ka ng lahat (try nyo ito sa Bayombong o sa Santiago); may hinuhulugan ng limampiso, may nirerentahan for 12 hours, meron ding 24 hours; may sine-set-up lang na component sa bahay; merong videokehan na per room ang bayad, may per head, may per hour, may unlimited; meron ding Magic Sing, o pwede ring sa low-tech na videoke channel sa cable basta may mikropono. Nabiyayaan na ng boses ko ang kung-ilang tengang minsan ay napapabilib, minsan naman ay nakukulili depende sa kundisyon ko sa araw na iyon. Ang kaso, walang kundi-kundisyon sa akin ang videoke; basta kung saan meron at kung saan ako bagsakan ng mikropono, hala, kanta.
Pinakapaborito kong set-up sa lahat ay yung competitive—yun bang may ibang table na humahataw din sa labanan at pataasan kayo ng score o palakasan ng palakpak. Yun nga lang, takaw-gulo ang ganoon; makailang-beses na rin akong muntik nang mapa-trouble (lalo pag puro mga kapwa Ilocanong ayaw patalo ang nasa kabilang table) dahil lang sa pakikipag-kantyawan o agawan sa kanta. Pero kadalasan, in the spirit of fun naman ang mga videoke session ko kasama ang mga kaibigan. Ang mahalaga, may pinagsasaluhan kaming kanta kasabay ng kung-ilang bote ng beer at kaha ng sigarilyo, kaunting pulutan, kaunting senti-sentihan, solb na.
Mababaw na kaligayahan kung tutuusin, pero isang seryosong ekspresyon ang videoke ng pagkatao nating mga Pilipino. Kumbaga, ang videoke marahil ang makabagong bersyon natin ng mahabang tradisyon ng pag-awit, kesehodang may boses o wala. Pero wala akong balak maghain ng kung-ano pang analysis tungkol dito, hindi iyon ang pakay ko. Gusto ko lang ibahagi sa inyo ang listahan ko ng mga “Best of” ko sa videoke. Pwede ninyong sang-ayunan o kontrahin, pwedeng maka-relate o hindi, pwede rin ninyong subukan sa susunod na mag-videoke kayo. Pasensya na ang mga babae ha, kasi medyo kanta ng lalaki talaga halos ito, kasi nga hindi ko naman kaya ang pitch ng babae, hehe. Ang marami dito, talagang mga paborito kong kanta, ang iba naman guilty pleasures; may iba rin na kahit ayaw ko eh talagang masarap lang kantahin sa videoke. Anyway, heto na ang personal na listahan ko ng mga kantang subok ko na sa matagal-tagal ko na ring “successful career” bilang videoke whore. Enjoy!
Top 5 Old Reliables (pag walang maisip agad at gustong mauna sa mic; siguradong patok)
1. You (Basil Valdez)
2. Inspector Mills (America)
3. Lady (Kenny Rogers)
4. Gold (Spandau Ballet)
5. Honesty(Billy Joel)
Top 5 Ultimate (Patayan at Ubusan ng Boses ang labanan)
1. Bohemian Rhapsody (Queen)
2. Smells Like Teen Spirit (Nirvana)
3. How Am I Supposed to Live Without You (Michael Bolton)
4. I Don’t Wanna Miss A Thing (Aerosmith)
5. Natutulog Pa ang Diyos (Gary Valenciano)
Top 10 Love Songs, Happy Category (sampu talaga, sa dami ba naman)
1. Reachin’ Out (Gary Valenciano)
2. So It’s You (Raymond Lauchengco)
3. Knocks Me Off My Feet (Stevie Wonder)
4. When I Met You (Apo Hiking Society)
5. You Make Me Feel Brand New (The Stylistics)
6. I Love the Way You Love Me (Boyzone)
7. Love is Love (Culture Club)
8. Maghihintay sa Iyo (Dingdong Avanzado)
9. Nag-iisang Ikaw (Louie Heredia)
10. Closer You and I (Gino Padilla)
Top 10 Love Songs, Heartbreak Category (sampu pa rin; pinakamahirap pamilian sa lahat)
1. Here I Am (Air Supply)
2. Why Can’t It Be (Rannie Raymundo)
3. Stitches and Burns (Fra Lippo Lippi)
4. Calling Your Name Again (Richard Carpenter)
5. Saan Darating ang Umaga (Raymond Lauchengco)
6. Maybe (Neocolours)
7. Hard Habit to Break (Chicago)
8. Set You Free (Side A)
9. Half-Crazy (Johnny Gill)
10. The Best I Ever Had (Vertical Horizon)
Top 5 na Madaling Kantahin (yung pagod ka na o pa-chill out lang kayo)
1. Just the Way You Are (Billy Joel)
2. Sister Golden Hair (America)
3. Simply Jessie (Rex Smith)
4. Traces (Classics IV/Bobby Vinton)
5. Huwag na Lang Kaya (True Faith)
Top 5 pag mga Manginginom ang Kaharap (mga National Anthem, a la My Way)
1. My Love Will See You Through (Marco Sison)
2. One in A Million You (Larry Graham)
3. Doon Lang (Nonoy Zuñiga)
4. Skyline Pigeon (Elton John)
5. Mandy (Barry Manilow)
Top 5 Pang-Contest, OPM Category (yung may naghahamon na ibang table)
1. Gaya ng Dati (Gary Valenciano)
2. Ngayon (Basil Valdez)
3. I Will Always Stay This Way In Love With You (Boy Katindig)
4. Say That You Love Me (Martin Nievera/Basil Valdez)
5. Magsimula Ka (Leo Valdez)
Top 5 Pang-Contest, Foreign Category
1. On the Wings of Love (Jeffrey Osborne)
2. Careless Whisper (George Michael)
3. Suddenly (Billy Ocean)
4. Just Once (James Ingram)
5. Wildflower (Color Me Badd)
Top 5 na Masarap Palang Kantahin (pero hindi laging naiisip, o hindi available)
1. Summer Breeze (Isley Brothers)
2. Just Another Day (Jon Secada)
3. I Go Crazy (Paul Davis/Barry Manilow)
4. I Will Always Love You (Kenny Rogers, NOT Dolly Parton/Whitney Houston)
5. Another Day in Paradise (Phil Collins)
Top 5 Kantang Pambabae na Pwedeng Kantahin ng Lalaki
1. Alone (Heart)
2. Through the Fire (Chaka Khan)
3. Love Will Lead You Back (Taylor Dayne)
4. What’s Up (4 Non-Blondes)
5. It Must Have Been Love (Roxette)
Top 5 Duets (Male and Female)
1. After All (Peter Cetera and Cher)
2. Separate Lives (Phil Collins and Marilyn Martin)
3. Don’t Fall In Love with a Dreamer (Kenny Rogers and Kim Carnes)
4. Guilty (Barry Gibb and Barbra Streisand)
5. Up Where We Belong (Joe Cocker and Jennifer Warnes)
Top 5 na pang-Last Song (yung sinisita na kayo ng staff kasi bayad na kayo pero kumakanta ka pa rin)
1. Farewell (Raymond Lauchengco)
2. Through the Years (Kenny Rogers)
3. Happy (Square Heads)
4. Say You Love Me (Simply Red)
5. Closing Time (Semisonic)
Bilang highlight ng Videoke entry ko, gusto kong ibahagi sa inyo ang listahan ko ng mga kaibigang pinakatalamak sa videoke. Mamimili ako mula sa lima kong barkada: 1) ang mga kababata kong bugoy sa Isabela, 10 members; 2) ang high school barkada kong LBCM (mga kasama ko sa pic sa taas, Precious at Rouselle), 8 members; 3) ang UP Rep at FRep barkada ko, 11 members; 4) ang Ateneo-Heights barkada ko, 11 members; at 5) ang LAMP barkada ko (dating project ko sa DENR), 10 members. At dahil videoke ang pinag-uusapan, kailangan ding isama ang mga naging kaopisina ko at kaibigan sa KALAHI (project ko sa DSWD) dahil ibang klase rin ang videoke culture doon; around 6 members. Hindi ko na isasama ang mga kapamilya at kamag-anak kong mahilig lahat kumanta. Basta ang common trait halos nilang lahat, mahilig mag-videoke. Kaya heto na, ang listahan ng Mga Kaibigan kong Pinakatalamak sa Videoke, mga makikipagpatayan sa microphone at makikipag-pamorningan sa pagkanta makarating man kayo sa langit o sa impyerno o sa kangkungan, maghalo man ang balat sa tinalupan:
Top 5 Patay-Gutom-sa-Videoke Friends
5. Mula sa Heights barkada ko, si Efren Prieto. Pasok si Efren dahil siya lang ang straight guy na kilala kong kayang-kayang patusin ang mga kanta nina Mariah Carey at Whitney Houston (Question: Pasok ba sa kategoryang ito si Jed Madela? Hmm.)! Sa taas at ganda ng boses niya, pwedeng-pwede kaming mag-duet na kanya ang female parts. Pinakanaaalala ko yung minsang nag-videoke ang Heightsers sa Annapolis at nag-duet kami ng Guilty nina Barry Gibb at Barbra Streisand, hayun, kuhang-kuha niya ang range ni Barbra. Epoy, videoke tayo ulit soon! Honorable Mention from Heights: ang tone-deaf pero pasaway sa pagkanta na si Ernan Muñoz.
4. Ang kaibigan ko sa LAMP at kumpare kong si Eric Lazarte. Sa totoo lang, pinakamahirap mamili ng runaway winner mula sa LAMP sector ko. Pukpukan talaga ang labanan ng mga balasubas sa videokeng sina Danilo Antonio, Gemma Monje at Rhea Dealca sa kategoryang ito! Napagod ako sa tindi ng labanan, lalo pa’t naaalala ko ang maraming competition namin sa mga LAMP parties na pataasan ng score at may cash prize pa! Napakarami kong unforgettable videoke moments sa LAMP; habangbuhay nang nakatatak sa alaala ko ang mga videoke session namin sa isang resort sa Antipolo, sa outing sa Currimao, at ang classic na pagwawala namin sa Tagaytay (si Brian, haha). Kung may group category, talo ng LAMP ang lahat ng barkada ko. Anyway, panalo si Eric sa individual category dahil sa ginawa naming pagkakalat sa Davao minsan, nung nagkantahan at nag-inuman kaming dalawa lang, pamorningan kesehodang pumapalya ang videoke set at walang kwenta ang selection. Panalo ang kapwa kong desperadong makakanta! Honorable Mention from LAMP: Gemma Monje, dahil sa kanyang madibdibang delivery ng bawat kanta, lalo na sa paborito niyang Paalam Na.
3. Mula sa UP/Charots of Fire barkada ko, si Jason “Awra” Angulo. Nakasama ko ang UP barkada kong mag-videoke ulit nitong Friday night lang, diyan sa kapitbahay kong Havana Visayas na masikip at panget ang selection. As usual, namayagpag si Awra sa kanyang diva at ditzy songs, na talaga namang laging bumubuhay sa aming sessions. Sayang nga lang at hindi namin nahanap ang request ko sa kanyang Disturbia ni Rihanna, kung hindi ay nasira na naman ang ulo naming lahat. Walang binatbat ang mga manong songs ko o ang mga Dina Bonnevie-wannabe ni Mynes dito kay Yaya Awra, lalo na pag bumanat na ng kanyang classic na Better Days na kumbinasyon ng head tone at falsettong hindi mo alam kung saan hinuhugot. Honorable Mention: Tuting Hernandez, sa kanyang impersonation sa boses ni Sharon Cuneta.
2. Ang kasamahan ko dati sa KALAHI-CIDSS na walang iba kundi si Tony Roma (no relation to the steak place). Ito namang si Tony eh talaga namang professional wedding singer at lead singer sa national choir ng church nila. Siya lang ang kaibigan kong Bass hanggang Tenor 1 ang range, at talaga namang tumataginting ang brillo niya pag kumakanta. Kahit anong ganda ng kundisyon ko sa mga session namin ay talagang nangangamote ako lagi, kaya ang ginagawa ko, nililistahan ko siya ng mga kantang di ko maabot. Pinaka-memorable naming session ay nung nag-celebrate ako ng birthday habang may workshop kami para sa mga Mangyan, doon sa Galera. Hindi tumigil ang Antonio kesehodang gatas lang ang iniinom (habang ako ay lasing na lasing); sumurender na ang lahat, alas tres na ng umaga, tuloy pa rin siya sa mga Gary V. at Martin songs—hanggang mag-isa na siya at hanggang pinalayas na siya ng owner ng resort. No. 2 si Tony dahil bukod sa maganda ang boses niya, dupang talaga ang walanghiya. Honorable Mention: si Ronnie “Kulas” Tapnio, dahil tinapos niya ang Bohemian Rhapsody sa Davao!
1. Ang kababata, kabarkada, kumpare at uncle kong si Jongjong Duarte. Eto namang si Jong, kapareho ko lang halos ng kalibre ng boses, kaso magkaibang-magkaiba kami ng hagod at technique. Kung ako pang-Bagong Kampeon, siya pang Tawag ng Tanghalan. Para kang nakikinig sa Tatay mo, haha. Bakit siya ang No. 1? Dahil wala akong kilalang hihigit pa sa kasalaulaan nito sa videoke: pagsimula ng session, hayun at nagpapasok na agad ng sampung kanta nang hindi tumitingin sa numero! Kabisado ng putsa ang mga numero ng napakaraming kanta! Pag nakapili na kami sa wakas, wala na, marathon na siya hanggang mawalan na kami ng pasensya sa kahihintay! Ang masaklap pa doon, sa bawat isang kanta mo, nakakatatlo siya. Bukod sa kaswapangan niya, mataas din ang entertainment value lalo na pag humataw na ng mga Ilocano songs, o kaya pag may mga Wow Mali na naman siya sa pronunciation ng English words. Higit sa lahat, No. 1 si Jong dahil walang patawad sa inom at pulutan, at siya rin ang paborito naming biktima pagdating sa kantyawan. Honorable Mention: si Raymond Frias, dahil talaga namang bumili pa ng buong sound system para makapag-practice ng kanta araw-araw, kahit mag-isa!
Marami na ang nawala sa akin, subalit hindi ako kailanman iniwan ng mga tunay kong kaibigan at mga paboritong awitin. Maayos pa ang mundo, mahaba pa ang listahan ng mga kanta. Marami pa ang maitutunggang bote at malalantakang pulutan. Marami pa tayong unos na tatawirin, marami pang lugar na dadayuhin. Ngunit sigurado akong maghaharap tayong muli, magpapasiklaban sa harap ng videoke. Balang araw. Isang gabi.
Mahilig ako sa mga listahan ng Top 10 ganito, Top 5 ganyan. Malimit akong magbato ng rank at forced choice questions sa mga kaibigan, mula sa mga bagay na seryoso at pa-profound hanggang sa kagaguhan at kabastusan. Sa barkada ko ng Heightsers, may kapareho ako ng ganitong ugali, si Ernan Muñoz. Pag nasa mood kami ni Ernan, di natatapos ang mga rank questions (lalo na yung mga tense sagutin) hanggang makahuthot kami ng mapagtatawanan. Kadalasang si Ivy Rosales ang biktima, at sinasabi ko talaga ito ngayong araw pa mismo ng birthday niya, hehe. Makikita nyo sa mga susunod pang entry kung anu-anong mga listahan ang tinutukoy ko.
Bilang pauna, magsisimula ako sa seryosong usapin ng panitikan. Umuulan kasi ngayon kaya as usual, sentimyento de patatas na naman ako habang walang magawa sa bahay. Binisita ko ang book shelf na puno ng librong ilang taon nang nakapila sa atensyon, oras at pasensya ko. Ang iba, nakabalot pa sa plastik; ang iba naman, nagsisimula nang kainin ng mga elemento, palibhasa’y hindi naman acid-free ang karamihan ng librong inilabas noong nakaraang siglo. Nang magawi ako sa hanay ng poetry books, hayun na, tinanong ko ang sarili kung ano nga ba ang mga paborito kong tula ng mga paborito kong makata. Mahirap na tanong iyon, sapagkat tulad ng mga album sa musika, nagiging paborito mo ang isang makata batay sa body of work nito at hindi dahil sa isang obra lang.
Matagal naman nang malinaw sa akin kung sino ang mga paborito kong makatang nagsusulat sa Filipino (hindi kabilang ang mga kapanahunan pa nina Huseng Batute, Collantes at Abadilla. Sa mga lalaki, nangununa sa listahan ko sina: 1) Mike Bigornia; 2) Rolando Tinio; 3) Lamberto Antonio; at 4) Pete Lacaba (pahirapan, pero in order ito ha). Kung hahabaan ko ang listahan hanggang sampu, mapapasama sa hanay sina: 5) Rio Alma; 6) Teo Antonio; 7) Tomas Agulto; 8) Rogelio Mangahas; 9) Teo Baylen; at 10) Nick Pichay (in order pa rin)! Marami pa akong gusto (pasintabi po), pero ito talaga ang Top 10 ko. Iba pang usapan siempre yung listahan ko ng mga paborito namang babaeng makata, at yung mga paborito ko overall.
Hindi ko na kakayaning isa-isahin pa ngayon ang mga libro ng sampung makata kung kaya’t sa naunang apat lang ang ilalabas kong listahan. Kunsabagay, itong apat talaga (babae man o lalaki) ang maituturing kong may pinakamalalim na impluwensya sa nabuo ko nang pansariling poetics, maski sa depinisyon ko ng estetika sa pagtula. Marami-rami na rin akong ehersisyo, lalo na noong nagsisimula pa akong magsulat, para tularan ang modelo ng mga dakilang makatang ito. Pero kung ano man ang mga tulang iyon ay mananatiling postscript lamang sa kadakilaan nila. Kung may inaasahan man ako balang araw, ay ang mabigyang-hustisya ko sa pamamagitan ng maliliit kong akda ang matawag silang mga paborito kong makata. Iyon lang.
Ibinabahagi ko ang listahang ito bilang No. 1 fan at hindi dahil sa anupaman. Sana may magustuhan kayo, lalo na ang mga kaibigan kong hindi naman talaga mahilig sa mga tula-tulang “mahirap maintindihan”. Sa mga hindi mahilig, binabalaan ko kayong “mahirap maintindihan” ang ilan dito. Hindi naman talaga mahirap maintindihan kung tutuusin, sanayan lang. Kailangan din siempre ng panahon at kaunting gamit ng utak. Aba, naman, kung may tiyak na katangian ang mga paborito kong manunulat bukod sa pulidong craft, iyon ay matalino silang lahat! Pero sana “tiyagain” nyo ang mga ito para makita ang mga maaaring marating ng wikang Filipino. Kung sino man iyong opisyal ng gobyernong nagsabi nito lang na hindi pandaigdig ang wikang Filipino dahil kulang sa sopistikasyon, putang ina niya.
(Dagdag na pasintabi po pala sa tahasan kong paggamint ng teksto ng mga tula sa blog na ito. Iniisip ko nga ngayon na dapat kumuha muna ako ng pahintulot sa mga makata (dalawa ay patay na) o sa mga nagmamay-ari ng karapatan. Gaya ng nakagawian, ilalagay ko ang mga pinaghugutang libro at mga publikasyong naglabas nito. Iniisip ko rin, inilalabas ko naman ang mga ito sa konteksto ng personal na listahan sa isang personal blog entry, at hindi bilang online publication. Gayunpaman, susubukan ko pa ring magpaalam. O kung may payo kayong maibibigay, lalo na mula sa mga kapwa-makatang nagba-blog din, pakisabihan o pakisita na lang po ako.)
Mahaba pa ang entry kong ito, kaya heto na Ang Paborito kong Tula ng Bawat Paborito kong Lalaking Makata:
1) Mike L. Bigornia
PINTO
Kayraming binubuksang pinto
sa pagpasok sa sarili.
Mulang mga baitang ng balat
hanggang mga palapag ng laman,
mulang palikaw-likaw na hagdan ng diwa
hanggang mga silid ng katauhan,
may mga pintong binubuksan,
mga pintong may kanya-kanya ri’t sariling pinto,
mga pintong bagaman walang trangka,
walang kandado,
walang susi,
ay nag-iingat ng pribadong kasarinlan,
at ang sarili bilang misteryosong tahanan
o kastilyong ligid ng ilog
at balumbon ng tinik-aroma,
ang nagbubunsod pang mausisa,
tuklasin ang kaloobang may sukob na lawrel,
may tangang setro,
may langhap ng asido at kamanyang.
Hindi mahalaga kung saan
at kung aling pinto
ang una
at dapat buksan,
walang batas o patakaran,
walang sukat at tugma,
maaaring unahin
yaong nasa bentanilya ng balintataw,
gayunma’y
wala ring sinusundang tiyak na anggulo,
isang karaniwang estratehiya
o pambihirang estilo
ng pagbubukas,
maaaring
isang tuwirang pagpihit sa buton
sa balbula ng puso,
o pahiwatig na paghawi sa kulapol ng budhi.
Pagkat ang mga pinto,
kung pinto mang masasabi,
ay may samutsaring anyo—
nilabrang mulawin,
nililok na kristal,
hinulmang plastik,
hinurnong asero,
o hinabing sutla—
at upang mapasok,
upang maunawa ang salimuot,
kailangan ang mapaghamon,
pangahas na hakbang.
Anu’t anuman,
ang unang pintong mabubuksan
ay lagi’t tiyak na pintong nag-aanyaya,
at agad madarama
ang katapatan ng init
at ngiti ng pagsalubong,
hindi magbabantulot
ang nabuong interes at hindik
upang pasukin ang pinto.
Pakiwari’y
isang turista o balikbayan
na inaalok ng limonada
o mainit na sabaw
sa bawat kanto o abenida.
Ang unang tikim ng katapatan
ang magbubukas ng pag-asang matapat
ang iba pang pintong bubungaran,
hanggang sa isang pagkakataon,
sumapit sa isang partikular na pinto
na mukhang mga bisig na handang yumakap,
handang magsabit ng bulaklak,
at sa kabila ng pintong ito’y
tila naghihintay ang mga halik,
ang bahaghari ng mga hiyas at salapi,
ang piging ng hamon, alak at prutas.
Mangyari pa’y sabik itong bubuksan
at naroon ang di-kariktang
mapaghinala,
mapaglilim,
mapanlinlang,
isang pumpon ng mga talulot
na sandaling masaling
ay nagmamakahiyang tumitiklop
at ayaw palimi ang itinatago.
May pintong tila ulo
ng dambuhala at magong toro,
may putong na tunika at kulay-lila,
na ang bawat singasing
ay nagbabawal ng salita,
nilalabusaw ang hangin ng poot,
gayong sa isang banda’y
kapritsong ipalutas sa bawat panauhin
ang mga bugtong na pakana.
Sa pinakabulwagan,
may pintong bumabasag ng dilim
ang katahimikan,
katahimikang-batingaw
na nag-uudyok na lumuhod
sa mga di-maipaliwanag na bagay,
mga aral at retablo ng kapangyarihang
may hurisdiksyon ng katahimikan,
at unti-unti,
ang panauhin ay nagiging biktima
at bilanggo sa heyopulitika
ng nakabibinging mga wika.
Ang mga pinto,
sang-angaw man o sanyuta,
samakatwid,
ay nakaaaliw sa simula,
nagdiriwang na panaginip
na humahatak sa mapagsapalarang suwi
ng pagkilala sa sarili,
ngunit habang lumalalim ang gabi,
ang mga pinto
ay nagiging kakila-kilabot,
nakapanlalambot ng tuhod,
at hihilinging
ang pagbubukas at pagpasok rito’y
isang paggising mulang bangungot.
Kung saka-sakali,
laging ganito ang nangyayari,
kung kailan gustong tumigil,
kung kailan gustong umurong,
kung kailan gustong magbalik sa minulan
at limutin ang anumang karanasan
na kaugnay ng mga pinto,
saka naman mamamalayang
nasa kalagitnaan
ng pagbubukas
o nasa bukana ng pagtatapos,
at mapipilitang magpasiya
na ituloy na ang pagtuklas
hanggang sa pinakahuling pinto,
upang magimbal
na ang bubuksang huling pinto
ay yaong binuksang unang pinto.
(mula sa Puntablangko; inilathala ng Tagak Series, 1985)
2) Rolando S. Tinio
MULA SA LENINGRAD
Pauyad-uyad ang tren
At ang mga pino sa labas ng bintana,
Parang matamlay na diyoramang
Inilaladlad ng baka magtampong tagahatak,
Walang kamala-malasakit may naghihintay man
Sa akin sa Moskba, kaninang-kanina pa.
Sayang at kay ganda ng araw,
Pusyaw na nangingintab sa abo-lilang langit
At mga puti-dilaw na bulaklak
Sa kilu-kilometrong damuhan.
Sa mesita kanina, biglang nagputok
Ang kay nipis na baso ng kapeng
Kuyum-kuyom ng malabor na mukhang-pilak.
Tayngang-taynga ang hugis ng hawakang
Walang naririnig kundi yugyog ng gulong
At tagtag sa riles na hindi nagdaramdam.
Walang sumasaling, sa loob ng kuwartitong
Nagsisikip na marahil sa akin
At sa mga hinagpis kong pilit pinipigil.
At nang bumukas ang pinto,
Nang pumasok ang taong ga-damulag
Upang kumustahin ako,
Nasiksik ang hangin
At hindi nabata ng manipis na kristal
Ang kanyang walang-pakundangang diin.
Pamaya-maya’y papasok muli,
Hatid ang balitang alas otso’y medya pa
Ang dating ng tren sa istasyon ng Moskba.
“Bakit ba parang inip na inip ka?”
Kung hindi maghintay ang naghihintay sa akin,
Magsasalisi ang mga buhay namin
Tulad ng mga planetang nag-aabangan
Sa kani-kanyang landasin:
Bawal mag-engkuwentro
At baka malansag, kristal na uniberso.
(mula sa Kristal na Uniberso; inilathala ng Office of Research and Publications ng Ateneo de Manila, 1989)
3) Lamberto E. Antonio
NAPAGAWI AKO SA MABABANG PAARALAN
Napagawi ako sa mababang paaralan
Na dating karnabal ng kambing, baboy at kalabaw,
At dating kubeta ng ilang kababaryo
Pag bakasyon grande o Sabado’t Linggo.
Di na ito ang ilang tiwangwag na kuwartong may tapal
Na sawali’t atip na kugong butas-butas, na ang klaseng
Nagdidiskas ng Pepe en Pilar at gudmaners
Ay tanaw na tanaw ng mga sabungerong naglalakad.
Ngayon, may arko nang bakal at alambre ang geyt;
May bakod na pader, magarang plagpol, entablado’t
Basketbolkort na kinauukitan ng nagdudumilat na
“Donated by Gov. Mokong delos Oros” at ng
“Alay nina Don at Doña Pilipito Palpatok.”
Sa sementadong saydwok, sa pasimano’t haligi ng munting pasilyo
At ibabang panig ng kongkretong dingding, kundi nakapila
Ay nagsisiksikan ang mga pangalang karamiha’y
Patrong taga-ibang bayan: ilan dito’y mga nakaklaseng
Kabisote, mapangopya, tugain, nakalasprend o naiihi
Sa salawal sa pagkuha ng test—
Kundi may DR. o ENGR., may ATTY.
Bawat pinto, may karatula ng ngalan ng guro—
Narito pa rin si Mrs. Monay na mahilig manghinuli,
Si Mr. Pangan na laging ngumangata ng babolgam.
Sa likod ng gusali, ang marikotitos na letering
Ng pagdiskarte sa babae’y nabasa ko sa haligi ng wari’y
Narseri; sa mga puno ng papayang bunga ay tambulukan;
Sa tambak ng retasong mga tablang may bakas ng anay.
Komo nabakante ako sa pandadayuhan bilang karpintero,
Naawitan akong gumawi sa mababang paaralang
Nagpautang sa akin noon ng musmos na karanasan;
Kasama ang aking martilyo, lagari’t radela’y nagpaunlak ako:
Wika nga’y ito lang ang kaya kong paraan ng paglingon
Sa pinanggalingan (na di ko napuspos nang mahinto ako’t
Maulila sa mga magulang). Gumawi ako
Rito para atipan at palitadahan ang mga komportrum,
Dahil nakabingit na naman ang pasukan—at para maiyukit ko,
Kahit papa’no, ang aking pangalan.
(mula sa Hagkis ng Talahib; inilathala ng Aklat Peskador, 1980)
4) Jose F. Lacaba
KUNDIMAN SA PANAHON NG LIGALIG
1 Madalas kang lumuluha,
at laging dahil sa akin—
noon, pagka’t ako’y wala,
at ngayon, pagkat kapiling.
Sama ng loob at sakit
ng ulo, buntong-hininga,
paninikip ng dibdib
ang dulot ko sa tuwina.
Di kita mapangakuan
ng buhay na walang pait,
walang alon, dilim, ulan,
walang sikdo ng panganib.
Sa kaarawan mong ito
sa panahon ng ligalig,
ano ang maibibigay ko
kundi balisang pag-ibig?
Ibibigay ko na rin
ang pag-ibig kong balisa:
sa luha’y ating katasin
ang ilang patak ng ligaya.
2
Isang masamang panaginip
ang gumising sa akin, mahal.
Napanaginipan kong ikaw at ako’y
malaon nang patay.
Ang ating libingan
ay maaliwalas na kuwarto
sa ilalim ng lupa, walang
muwebles o anumang adorno,
wala kahit libro.
Sa di ko malamang dahilan,
buo pa ang ating katawan.
Nakahiga tayo sa sahig,
naghuhuntahan. Walang
ano-ano, may narinig tayong
mga ingay mula sa ibabaw.
Tilaok ng tandang, huni ng maya,
kaluskos ng walis-tingting sa lupa,
pukpok ng martilyo, sigaw
ng magbabalot o magtataho—
hindi natin matiyak kung ano.
Tumayo ako para alamin
pero pinigilan mo ako, at sabi mo:
“Tahimik na tayo dito. Bakit
maghahanap ka pa ng gulo?”
3
Alam ko, mahal, simple
ang iyong mga pangarap.
Hindi mo hinihinging
ibigay ko sa iyo
ang buwan at mga bituin,
o bahay at lote,
o kahit pabango, alahas,
tsokolate at bulaklak.
Kung ako’y makasalo
ninyong mag-ina
sa hapunan, makapiling
kung araw ng Linggo,
makalaro ng pekwa
o pingpong paminsan-minsan,
masaya ka na.
Pero kahit
ito’y hindi ko maibigay.
Pinipili ko pang tumulay
sa alambreng may tinik
kaysa humimlay
sa kandungan ng pamilya.
Kapwa tawad tayo. Akala ko’y
alam mo, sa mula’t mula pa,
na isang matandang hangal
ang iyong minamahal.
(mula sa Don Carlos Palanca Memorial Awards for Literature: Antolohiya ng mga Nagwaging Akda, Dekada 80; inilathala ng Carlos Palanca Foundation, 1990)
"This is the year of the hungry man, whose place is in the past,
hand in hand with ignorance and legitimate excuses..."
I do not intend for this blog to be media-heavy, so this is just one of those rare occasions when I'll be posting videos. It's called "Praying for Time" by George Michael, from his classic MTV Unplugged of 1996. You may have seen his performance of this same song on the American Idol finale this year, when he gave a heart-wrenching performance despite being sick. I'm not sure if this is the best GM song for me (Jesus to a Child may be better), but this is definitely my favorite. This song has affected me in many ways, and in ways I cannot explain; and it has been doing so again—big-time—these past few weeks. I hope it touches you in some way, too.
Noong Sabado, 27 Setyembre 2008, ginanap ang Alumni Homecoming ng The UP Repertory Company sa Balay Kalinaw bilang paggunita sa ika-36 nitong anibersaryo.
Bagamat 1968 pa nang unang itatag ang UP Rep, inilipat sa 21 Setyembre 1972 ang anibersaryo nito bilang pagkilala sa ginawa nitong pagbabago ng layunin: ang sumama sa pulitikal na pagkilos para mabago ang lipunan at para labanan ang diktaduryang Marcos. Mula sa pagkilos na ito umusbong ang guiding principle ng kumpanya sa mga dula at anumang ginagawa nito, ang Repleksyon ng Pangangailangan ng Nakararami o RPN. Sa katunayan, ang logo ng Rep, na kilala bilang Zaragoza Mask, ay kumakatawan sa pagkakapiit ng artista sa mapanupil na estado. Si Behn Cervantes ang pangunahing tagapagtatag ng kumpanya.
Hindi talaga full-scale ang homecoming na naganap noong Sabado. Pasakalye pa lang ito sa isang serye ng mga pagpupulong ng alumni bilang paghahanda sa isang enggrandeng Homecoming sa mga nalalapit na taon. Ang totoo, parang emergency homecoming lang muna ito bilang pagtulong sa mga kasalukuyang miyembro na, nitong mga huling taon, ay dumaan sa samu’t saring problema. Hindi ko na idedetalye rito ang mga iyon dahil hindi pa tapos ang mga pag-uusap. Sabihin na lang natin na nagsisimula nang magplano ang mga mas batang alumni (90s pababa) para muling maihilera ang Rep bilang isa sa mga pinakamalakas na organisasyon sa Unibersidad; at hindi magtatagal ay susuyurin na rin ang alumni mula sa 70s at 80s para maging bahagi ng prosesong ito.
Kabilang ako sa Batch 93-A ng Rep, at dahil nga batch 1990 onwards lang ang aktibong inimbitahan para sa homecoming, sa lagay na ito ay isa na ako sa mga pinakamatandang dumalo. Kasama kong dumalo ang ilan sa pinakamatatalik kong kaibigan sa Rep, kaming mga sa AS 3rd Floor Lobby pa ang tambayan at libreng nakanonood ng dula sa Gurerrero: sina Ritchie Baquirin at Daki Fernando (90-A), Tuting Hernandez (90-B), Doyit Saballa-Baquirin (92-B), at Mynes Salvador (93-A). Kung kaya’t gayon na lang ang sorpresa namin nang may biglang dumating na mas matanda pa sa amin, si Dior de Gracia (86-B), na bumiyahe pa pala galing Singapore para lang makadalo. Sayang nga lang at hindi nakumpleto ang wishlist ng mga gusto kong makitang kapanabayan namin; hindi nakarating sina Gerard Almazan (93-A), Cielo Javier (92-B), Richard Allan Co (93-A), Francis Dagohoy (92-B), Emman dela Cruz (91-A), Riza Romero (91-A), Robyn Pennington (94-A), Pam Miras (94-A), Keps Floria (94-A), Louie Capacillo (93-A), Marc Castro (90-A), Jeena Rani Marquez (92-A) at Norby Rivera (90-A), na pawang mga miss ko na.
Gayunpaman, full force ang mga itinuturing naming anak-anakan sa Rep: sina Angeli Bayani (94-B), B Canapi, Josel Garlitos, Janneke Agustin, Shural Quilatan at Green Raymundo (pawang mga 95-A). Saludo ako sa batch nila (lalo na kina B, Janneke at Josel) dahil sila halos ang nagtaguyod ng homecoming na ito, bukod pa sa sila rin ang pirming umalalay sa Rep nitong nakaraang sampung taon mula nang nangawala kaming mga “tanders”. At bago ko makalimutan, si B Canapi rin ang kumuha ng karamihan sa mga larawang inilagay ko rito.
Ang bulto ng mga dumalo ay mula na sa mga mas batang batch. Ilan sa kanila ay nakilala ko na rin dati dahil sa panaka-nakang pagbibigay ko ng workshop sa tula-dula, pero noon ko lang din nakita ang karamihan. Nakakatuwa ang ginawang batch round-up-slash-pictorial bilang panimula sa programa, at gayundin ang umaatikabong usapan nang isalang na ang mga problema at mga plano ng kasalukuyang kumpanya. Naisip ko, may tatak talaga ang Rep na hindi nawawala sa kahit anong henerasyon ng mga miyembro: nag-uumapaw sa kumpiyansa, maingay, walanghiya, balahura, jologs, naninigarilyo, umiinom, nagmumura. Hindi rin nawala ang mga kakaibang Repist pero Rep na Rep pa rin: may dugyot, may coñong dugyot, may dork, may virgin, may geek, may Jesus freak. Siempre pa, permanent fixture na sa Rep ang mga tibak, adik, sex maniac, patay-gutom, bakla, tomboy, fag hag, atheist, diva, prima donna, asshole, ass-licker, sissy, pussy, pussy-licker, whore, camera whore, friendster/facebook whore. Kung kaya’t hayun na, giyera-patani ng mga bloated ego at okray superpowers ang nangyaring meeting. Pero ang mas nakakatuwa, agad nagkaintindihan ang mga tao kahit pa noon lang nagkausap-usap. Bunga ito marahil ng kolektibong karanasan ng lahat sa kung paano ang maging miyembro ng Rep. Notorious kasi ang Rep sa hirap ng application at induction process nito, bukod pa sa pamatay na prosesong pinagdaraanan makapaglabas lamang ng dula. Ang titulo nga ng artikulong ito, “Buhay at Kamatayan para sa UP Rep!”, ay isang mabigat na ekspresyon na tanging mga miyembro lang ang nakakaintindi.
Mahirap sumali sa Rep dahil mahirap talaga ang Rep. Hindi tulad ng Dulaang UP na halos walang problema sa budget at iba pang logistics dahil sila talaga ang resident theater arm ng DSCTA, University-based ang Rep, iba-iba ang kurso ng mga miyembro nito, at ginagawa ng mga miyembro ang buong proseso ng produksyon—mula fundsourcing, marketing, at halos lahat ng technical at artistic requirements, maski ang pagpapako, paglalagari at pagpihit ng mga alambre. Pero mula rin mismo sa relative disadvantage na ito galing ang lakas ng Rep: natututo talaga ang mga miyembro sa lahat ng aspeto ng produksyon, at kahit saan mo pa ibato ang mga ito ay siguradong makaka-adjust nang mabilis.
Sinasabi ng maraming nag-aral sa Diliman na ang nagbibigay ng tatak mo, higit sa kolehiyong pinasukan mo, ay ang org na kinabibilangan mo. Sa lagay ko at karamihan ng taga-Rep, totoong-totoo ito. Sa katunayan, isang biruan ng marami ay may kursong BS Rep, at nagshi-shift ka sa kursong ito pagkatapos na pagkatapos ng induction. Dalawang bagay ang nagbibigay sa akin ng tatak bilang taga-Diliman: ang Eraserheads at ang UP Rep. Pero maging ang mga alaala ko bilang Eraserheads fan ay kaakibat din ng UP Rep: ang pinakapaborito kong taon sa lahat, 1993, kung kailan lumabas ang Ultraelectromagneticpop, ay ang taon din kung kailan ako sumali ng Rep; ang makasaysayang bahay nina Ritchie-Doyit kasama si Raymund Marasigan sa SSS Village, na lugar ng ilang grabeng inuman ng Tequila at papakan ng magic popcorn (naaalala mo pa ba, Pam Miras?); ang mga pagwawala at paglululundag namin nina Cielo, Gerard, Mynes, Robyn at mga Baquirin sa kung-ilan ding gig ng ‘heads sa Sunken at AS Steps; ang pagkalaglag ko noong Fair 1995 sa kanal ng burak malapit sa legendary coconut tree sa Sunken pagkatapos malasing sa sidewalk slammer—gabi iyon ng concert ng ‘heads at iba pang pinakamalalaking UP bands ng aming panahon (Tropical Depression, The Jerks, The Dawn, Put3Ska, Yano).
Naalala ko lahat yun noong Sabado. Alam kong ang spontaneous tears ni Mynes, ang announced tears ni Tuting, at ang pasimpleng luhang pinahid ko sa likod ni Doyit pagkatapos masaksihan ang pag-iyak ng miyembrong si Mimi (dahil sa mga problema ng kumpanya at kung paano nila ito ipinaglalaban), ay bunsod lahat ng malalim (at sentimental) na pagtingin sa impluwensya ng Rep sa kani-kaniya naming buhay. Bilib din naman ako sa posing skills nitong si Mimi kasama ang ibang members pagkatapos maiyak-iyak!
Alam ko, naantig din ang pakiramdam ng lahat ng nakadalo, lalo na nang magsibigayan ng commitment na tutulong sa mga nakaplanong trabaho para sa kumpanya, kahit pa wala na kaming lahat sa Unibersidad. Oo, naluha ako; at oo, nakaidlip din ako sa meeting ng mga limang minuto dahil wala pa akong tulog!
Pagkatapos ng meeting sa Balay Kalinaw, sumugod ang grupo sa Kabab place sa Matalino upang mag-after-party gimik. Simple at mura ang lugar, at masarap ang pagkain—Rep na Rep kumbaga. Hindi nagtagal, hayun at nagwala na naman ang mga miyembro at naghasik ng lagim sa venue: walang-kawawaang piktyuran, bastusan, balahuraan, murahan, yosihan at inuman ang nangyari habang aliw namang nakisama ang crew.
Dahil nga 36 oras na akong walang tulog, nagmaneho ako pauwi nang nagsesentimental at lutang ang mata, at pagdating sa bahay ay bumagsak na agad sa kama at natulog ng 16 oras hanggang Linggo ng hapon. Napakahimbing ng tulog kong iyon, walang panaginip at walang bangungot. Kakatwang gumising akong buháy ang pag-asang mapanindigan ang katapusan ng matagal-tagal ko ring pagluluko at pagkahumaling sa mga walang-kuwentang bagay. Maraming salamat sa UP Rep sa ginawa nitong muling pagmamarka ng ihi sa paligid ko para ipaalala sa aking may ipangbabayag pa rin ako. At kahit pa receding na ang hairline at malaki na ang tiyan ko—una at higit sa lahat, Repist ako.
Nakakatuwang-ewan ang mga pangyayari nitong linggo. Kung kailan puspos ang paghahabol kong maisulat ang bagong tula-dulang ipinanghahamon ko sa mga mas batang batch ng UP Rep, nabasa ko ang pinakabagong blog entry ng makatang si Roberto Añonuevo tungkol sa isang manuskrito ng pagpupulong ng Galian sa Arte at Tula (GAT) noong 1980 na inilabas ng manunulat na si Perfecto Martin sa selebrasyon ng Martial Law ngayong taon. Idagdag pa rito ang mga pag-uusap ng mga kapwa-batang manunulat na naganap sa dinaluhan kong maliit na forum sa Green Papaya nitong Miyerkules, kung saan nagbasa ang kaibigan kong makata sa Ingles na si Larry Ypil kasama ang nagsisimulang kwentista sa Ingles na si Cholo Goitia ng UST.
Tatlong bagay ang gusto kong ihain sa kung-sino mang gustong sumakay. Una, bakit nga ba tayo nagsusulat? Pangalawa, para kanino nga ba tayo nagsusulat? Pangatlo, sa anong wika dapat magsulat ang Pilipinong manunulat? Mga lumang isyu na dapat ay malinaw ang sagot sa bawat batang manunulat, subalit sa tingin ko ay nakakaligtaan na ng marami dahil sa preokupasyon sa iba pang bagay na inihahain ng mundong multi-media at hyper-real.
Mahaba ang manuskrito ng pagpupulong ng GAT. Gusto ko sanang i-repost nang buo rito pero mas maigi nang basahin ninyo sa blog ni Bobby para mabasa rin ang iba pang interesanteng entry. Gustuhin ko mang mag-ambisyong magbigay ng malalimang reaksyon ay sadyang nanliliit ako sa ningning ng lahat ng nandoon. Starstruck, kumbaga. Mas mainam nga sigurong basahin lang natin ang mga ganitong manuskrito bilang manonood; napakaganda ng pagkaka-transcribe, para ka talagang nandoon. Hayaan mo lang silang magsalita, silang mga nauna at nakatatanda. Pihadong marami kang matututunan.
Gusto ko rin kayong ituro sa blog ng idolo kong makatang si Pete Lacaba para basahin ang dalawang entry niya: una, tungkol sa idolo ko ring kapatid niyang si Eman; pangalawa, tungkol sa kung bakit siya tumigil magsulat ng tula sa Ingles. Naalala ko tuloy ang mga kuwento niya tungkol kay Eman sa maikling panayam na ibinigay niya sa creative writing class namin kay Rofel Brion noong araw, isang di-malilimutang tag-araw na kasama kong nagsisimulang mangarap sina Alvin Yapan, Jing Panganiban, Mely Guerrero at Ernan Muñoz (hindi ba’t kaklase rin natin doon si Chuck Syjuco, na nitong taon ay nanalo ng nobela sa Palanca?). Naalala ko rin kung paano ko unang nagustuhan si Ka Pete nang aralin namin sa UP Rep ang kanyang tulang “Ang Kagila-gilalas na Pakikipagsapalaran ni Juan dela Cruz” bilang klasikong piyesa para sa tula-dula.
Sa tingin ko ay mainam na kumbinasyon ang tatlong artikulong ito sa paglalarawan ng mga bagay na sa tingin ko ay dapat muling pag-usapan ng mga tulad kong batang manunulat. Marami namang nangyayaring ganitong pag-uusap (sa mga palihan, sa mga paaralan, sa mga writers' collective), pero ewan—parang gusto ko pa. Bukod pa sa hindi ko talaga type itong masyadong hayag na pagkakahati ng mga manunulat sa Ingles at Filipino. Naaalala ko na naman ang giyera-pataning nangyari noong iginawad ang National Artist kay Bien Lumbera imbes na kay Cirilo Bautista. Hay.
Eh ano naman ngayon? Wala lang—napaalalahan lang akong kailangan ko nang ibigay ang manuskrito ko ng unang libro sa palimbagan, at kailangan ko nang tapusin ang tula-dulang ipalalabas na bukas sa homecoming ng UP Rep. At ang mas mahalaga—napaalalahan din akong bago pa man pumalawig sa pagsusulat, huwag kalilimutan ang pinagdaanan na ng mga nauna. Sa madaling sabi, huwag kalilimutang magbasa. Kaya’t tayo nang magbasa.
May alumni homecoming ang UP Rep sa Sabado, 27 Setyembre mula 3pm hanggang sawa, sa Balay Kalinaw, UP Diliman. Siempre pa, dadalo ako kasama ng iba pang kaibigang alumni. May homecoming na ulit after 48 years! Pasakalye pa lang ito para sa grand homecoming sa 40th anniversary ng Rep sa 2011, so may miting-mitingan muna ng 3pm bago magkalat ang mga tao pagsapit ng dilim. Sana makayosi kami sa Balay (read: sana may kasamang happyness) kahit pa bawal na (raw) ang magyosi sa campus.
Anyway, plug lang muna ito para sa mga makakatisod ng announcement na ito sa blog kong kung saan-saan na yata napupunta. Pihadong may maisusulat akong seryoso pagkatapos ng homecoming, bukod pa sa tinatapos kong bagong-bagong tula-dula na siyang magiging highlight ng event (according to me). Excited na akong makita ulit sina Cielo Javier-Sonza (92-B) at Gerard Almazan (pareho kong 93-A) bilang movers, at ang pagbabalik namin ni Doyit Saballa-Baquirin (92-B) bilang readers. Kukulitin ko pa rin ang nag-iinarteng si Tuting Hernandez (90-B) na maging main mover, unless may makahanap kay Riza Romero (91-A) para sa akin. Siempre pa, kailangan kong isama ang pangalan ng bff kong si Mynes Salvador-Directo (93-A), hindi dahil sa magpe-perform siya kundi dahil willing siyang i-host ang rehearsal namin at magagalit siya kung di ko siya banggitin, hehe. Heto ang aliw na event poster na gawa ni B Canapi (95-A), kung sino man yang lecheng naka-pose sa lower-right side:
A friend just texted me asking why I chose this word for my blog. Eh di tuloy, nakahanap ako ng dahilan para i-post ang tula kung saan galing ang pamagat ng blog pati na rin ang linyang kasama nito, hehehe. Segue lang, kuha ko ang photo header sa napakagandang beach ng Apo Reef noong Marso 2007. Yikes, this is such a shameless self-serving exercise, kaya pagtiyagaan at tiyagain nyo na lang muna ang una kong post ng sarili kong tula:
Bagamundo
Katwiran nati’y mainit ang panahon o bilog ang buwan.
Ang ilan, sugo ng trabaho o pakikipagsapalaran.
Mga makabagong mananalakay mula sa kaharian ng Sulu,
lumulusob sa mga balangay, sumusuyod sa kababaihan ng bawat barangay.
Sino tayong mga tulisan na umaagaw sa hindi natin kaharian?
Sa dalampasigan ng bawat bayan,
nag-aabang silang tangan ang mga natuyong bulaklak ng ating bibig:
ang dalagang nakatikim ng halik; iyong misis na sabik sa ibang bisig.
Mga sugo ng Inang Espanya na nagtutulos ng krus
sa pinakamatataas na bundok ng bawat islang matagpuan—
sino tayong switik na namumuhunan sa lisyà at tumutubo ng grasya?
Nagtayo tayo ng mga bantayog sa mabuhanging baybayin
upang sambahin ng ating mga mangingibig—
ngunit ano’t sa araw ng pag-uusig, nagpapalamon tayo sa alon
at naiiwan silang nakapako sa krus ng ipinangako nating langit?
Tayong mga bagamundo:
mga pahinante at tindero; mga pugante at piloto;
mga tripulante ng barko; mga diumano’y ahente ng pagbabago.
Tayong mahihilig magkamot ng buháy na nunal sa talampakan;
tayong naghahati ng katawan pagdating sa lupain ng mga aswang;
tayong nagbabasag ng bayag sa ngalan ng yabang at pagsasarili—
nabubuo itong arkipelago sa ating libog at pagpupunyagi.
Kung tayo kaya ay magmalaki at tawagin itong
“epiko ng modernong daigdig”
o kaya’y “testamento ng dakilang pag-ibig”—
mayroon bang makapagmamalinis sa kabulastugan ng ating pagmamalabis?
* Sinulat ko ito para sa binubuong Philippine regional almanac ng Adarna House na ipamimigay sa iba't ibang high school. Gagamitin ang sanaysay bilang kaakibat ng section tungkol sa aking rehiyon, ang Lambak ng Cagayan. Inilalarawan ng sanaysay ang growing-up experience sa isang bayan/lalawigan sa rehiyon; siempre pa, proud "isabelino" ako (to borrow Grace Padaca's term). 400 words lang ang limit, kaya medyo bitin.
Isang Pagtanaw sa Isabela
Napakalawak na lupain, iyan ang unang maiisip ng kahit sinong makarating ng Isabela. Ito ang pangalawa sa pinakamalawak na probinsya sa buong bansa, at ito rin ang malawak na mundo ng aking pagkabata. Wala akong kamuwang-muwang noon kung gaano kalaki ang mundong aking kinalakhan. Ang alam ko lang, hanggang abot-tanaw ang maaari naming paglaruang magkakapatid at magpipinsan; at lampas pa sa abot-tanaw ang maaaring liparin ng aming mga saranggola.
Doon iyon sa bayan ng Roxas, sa lupain ng aming lolo at lola, sina Amang at Nanang. Nasa lupaing ito ang aming bukid at tumana, kung saan kami natutong mag-araro at magtanim ng palay at mais. Dito rin kami natutong manirador ng mga ibong pugo at tikling, na matiyaga naming iniihaw sa mga nasusunog na dayami at ipa. Kapag nagtatanim naman ang Amang ng tabako at mais, inaabangan na namin ang pagsulpot ng mga gagamba: dilaw ang katawan at mahahaba ang paa ng mga nasa dahon ng mais; batik-batik naman ang likod at matatalim ang sungot ng mga nasa bulaklak ng tabako.
Madalas din kaming pumunta sa ibang lugar para maglaro at mag-piknik. Sakay ng de-motor na karitong tinatawag naming kuliglig, nararating namin ang mga burol ng Cordillera sa kanluran at mahahabang tulay ng Ilog Cagayan sa silangan.Paborito naming puntahan kapag bakasyon ang Ilog Magat sa bayan ng Aurora. Sa ilog na ito ako natutong lumangoy, kung saan kristal ang tubig at sagana ang isda. Malimit kaming mag-ihaw ng tilapya o dalag sa tabing-ilog. Dito ko rin natikman ang paboritong pagkain ng aking ama, ang jumping salad o kinilaw na hipon na naglulundagan habang sinasabuyan ng asin, sibuyas at suka.
Maraming pagpipilian sa mga baon naming putahe—mula sa adobongpinatuyo at pinasirit sa mantika o sa imbaligtad na kinilaw na karne ng baka, hanggang sa matapang na lasa ng papaitang kalabaw o di-malilimutang amoy ng tapang usa. Nariyan din ang mga lutuing gulay ng aking ina—pakbet na niluto sa pag-alog lamang ng palayok at dinengdeng na niluto sa kahoy at banga.
Walang papantay sa ligayang hatid ng Isabela sa paglaki ng isang bata. Sa lawak nito nananahan ang iba’t ibang hiwaga ng pagtuklas. Dumaan na ang maraming taon, ngunit nananatiling isang malaking palaruan sa akin ang aming probinsya. Umaakyat pa rin ako ng puno para pumitas ng prutas; nagpapalipad pa rin ng saranggola at nakikipaghabulan sa ulap. Ang Isabela ang malawak na sisidlan ng libo-libo ko pang pangarap.
When my good old English teacher, Mr. Arnold Taganas, asked me to write something for the 20thanniversary issue of The Informer, it finally hit me: things are getting pretty old. I was on vacation in Roxas, sitting on our old sofa watching an old Brocka movie, and feeling in my foot what may very well be the painful beginnings of gout or arthritis. I had turned 31 a few months ago; my youngest brother Joel is 27; La Salette of Roxas is 50; the town of Roxas is turning 60 this year; Mr. Taganas, Ms. Manaligod, Ms. Pasion… were some of my favorite teachers in high school!
I looked beyond our yard (which is almost right behind La Salette) and saw not the old church bell nor the vast acacia treetops, but the towering sight of a new and unpainted three-storey building. Nothing exciting to write about, I thought—at least for me. And I wondered where the younger writers of The Informer today drew inspiration from. How has the changing of the school’s landscape changed their perspective? How has the advancement of fingertip-driven technology affected their senses?
I come from the ancient age of typewriters, carbon paper, wipe-out and dummy sheets (i.e., pasting typewritten material on folded manila paper). That was just less than 20 years ago, when as a freshman I joined The Informer as a Roving Reporter (as if there was much to rove for) and as a senior I left as the editor (yes, there was much to edit, including myself). All throughout those 4 years, I toyed with the dream that I would someday become a real journalist with the intellect of a Conrado De Quiros or the courage of a Grace Padaca, or even with just an ounce of the integrity of the great Teddy Benigno.
And the rest is, well—a history of unexpected twists. In college I became many things:shifting courses and moving schools; swinging from right-wing religious to left-leaning atheist. As a professional I sought to serve the people by moving from sector to sector: I did women’s health, worked with the urban poor, organized indigenous communities, lobbied for social change in Congress. Yet something was never lost: at one point I was a struggling playwright; at another I was a lonely poet; many times in between I was an editor or researcher to earn my keep. Even as I was working with the poorest of the poor, I never stopped writing: I did studies about them, I wrote reports with them, I saw literature in them.I did not become a journalist after all, and I would never introduce myself as “a writer” (one does not declare such things). But I was writing.
I remember writing about cheating in my old Informer column (it was called Gaining Momentum, from some baduy MC Hammer song). It was so controversial I got a good scolding from the principal. While I admit to having been a little naughty and KSP back then—imagine, I revealed the cheating styles of my classmates and myself and claimed that it was justifiable to cheat sometimes—I learned a few things. To never be afraid to speak one’s mind. To stand up proud in the middle of a mocking crowd.
The Informer taught me many other things, but these are the simple things I would like to leave as an unsolicited advice to today’s younger writers and readers. Take this article, for example. In the end I may sound like an old dog barking and ranting about things long gone, spitting nonsense left and right as if anyone would ever care. But I am still writing. And you are still reading. And to that one young reader who dreams of writing something—anything—someday, this I promise: I will be waiting. We will all be reading.
For Ms. Rowena Siador, my Informer moderator and writing mentor. And for Mrs. Rachel Sagun (d. 2008), my first writing teacher.
And the mighty have fallen, you might tease me. Yet immediately as I am writing the very first words for what I would eventually call “my first blog entry”, I am already resisting the idea of addressing why it took me so long, why I finally decided to do it, etcetera. In short, I have decided not to address such things. I am officially on blogosphere, and that’s the most important thing. Gusto ko nang magsulat ng kahit ano ulit. Tama na muna ang development project reports, at ayoko na ng puro tula.
To get all this started, I am addressing two questions that I have to ask myself it I am to take this thing seriously:
What will I be blogging about?
Naturally, I will write about things that interest me and have something to do with me. Until now I am undecided whether to focus on a specific theme or not. My idea of a good blog is one that specializes in only one theme. A film blog. A food blog. A music blog. I have always hated blogs that laboriously chronicle one’s daily activities, tasks and nonsense musings thinking that someone actually cares. But then, who is to say what will and will not be read? Do those people even care if someone actually reads them?
For that, I have decided that I will be writing about three (3) things: travel, food and the arts. Travel, because of my line of work in social development. Food, because I have eaten more than enough to qualify as a food lover, naturalmente. The arts, simply because I am a fan of the arts and not because of anything else. Okay, okay, “the arts” here is actually 3 things: music, film and literature. And since we’re at it, literature here actually means two things: poetry and fiction. All for a grand total of six (6) themes! Wait, did I say sports? Kahit tennis lang, hehe.
Who are my intended readers?
I never kept a journal, ever. I just could not. No patience, no discipline. So I want this blog to be my personal repository for random pieces about things that interest me. I have ranted away so much of my fantastic non-literary and un-literary thoughts over coffee and smoking sessions with friends it’s about time I put them in writing. This does not mean of course that I will not upload any of my creative work here, so be warned.
Pero sinong niloko ko by claiming that this is just a personal repository? I am putting this up on a very public site so that you, my dearest friends, can poke your nose in on my latest escapades, writing and otherwise. I do not intend for my words to reach the farthest ends of the www, but I sure hope they at least reach your hearts. Bwahahaha!
But seriously, if I do get readers outside my circle of friends and people I know, I would be most happy to welcome them to my world. Blogger-friends have told me about the wonderful discovery of some random reader from the most unexpected place on earth, and how it feels to know that you have touched someone somewhere. I know I have experienced a lot of that in real life in very different contexts, but I will certainly look forward to that kind of experience.
So, on to serious writing. I plan to post entries regularly, sana mapanindigan ko ito. For starters, I am posting two essays written earlier this year: one for a regional almanac being produced by Adarna, and another for my high school paper’s anniversary. Cheers!
How I actually got my name: the night before I was born, my dad and uncles went on a winning streak in a major sabong derby. Win-all ang lahat ng manok. Gets?
